Trong thời đại công nghệ phát triển, việc sử dụng điện thoại thông minh và các dịch vụ trực tuyến đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày. Tuy nhiên, cùng với sự tiện lợi đó là những rủi ro tiềm ẩn, đặc biệt là các hoạt động lừa đảo ngày càng tinh vi trên không gian mạng. Tội phạm mạng lợi dụng sự nhẹ dạ, thiếu hiểu biết của một bộ phận người dân để chiếm đoạt tài sản, gây thiệt hại lớn về kinh tế và ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý nạn nhân.

Ngành tài chính - ngân hàng là mục tiêu tấn công hàng đầu

Theo báo cáo do Công ty An ninh mạng Viettel xây dựng dựa trên dữ liệu từ Hệ thống Tri thức An ninh mạng (Viettel Threat Intelligence), lĩnh vực tài chính - ngân hàng hiện đang là mục tiêu tấn công phổ biến nhất, chiếm đến 71% tổng số vụ lừa đảo trên không gian mạng. Đây là lĩnh vực có giá trị tài sản cao, dễ tác động đến tâm lý người dùng, từ đó tạo điều kiện cho các đối tượng lừa đảo thực hiện hành vi chiếm đoạt.

Một ví dụ cụ thể là vụ việc xảy ra vào ngày 15/4 tại Hà Nội, khi chị H. (sinh năm 2003, trú tại huyện Thanh Oai) bị một đối tượng gọi điện giả danh cán bộ công an huyện. Đối tượng thông báo chị H. có liên quan đến một vụ án rửa tiền và yêu cầu chuyển tiền để "làm rõ". Do hoảng sợ, nạn nhân đã chuyển tổng cộng 284 triệu đồng vào tài khoản của kẻ lừa đảo.

Các thủ đoạn lừa đảo phổ biến hiện nay

Để đạt được mục đích chiếm đoạt tài sản, các đối tượng lừa đảo thường sử dụng nhiều kịch bản khác nhau, ngày càng được đầu tư kỹ lưỡng cả về hình thức lẫn nội dung. Dưới đây là một số thủ đoạn đang được ghi nhận phổ biến:

1. Giả danh cơ quan chức năng

Các đối tượng mạo danh công an, viện kiểm sát, tòa án, hoặc các đơn vị thuộc Bộ Tài chính, Cục An ninh mạng... để đe dọa người dân có liên quan đến các vụ án như rửa tiền, buôn bán ma túy, gian lận tài chính. Chúng yêu cầu người dân chuyển tiền vào tài khoản tạm giữ để "phục vụ điều tra" hoặc tránh bị "xử lý hình sự". Một số còn gửi giấy triệu tập giả qua email, tin nhắn hoặc gọi video để tạo cảm giác tin tưởng.

2. Mạo danh doanh nghiệp, thương hiệu uy tín

Đối tượng giả danh các công ty lữ hành, nhà hàng, khách sạn, homestay, sàn thương mại điện tử... để yêu cầu người dùng chuyển khoản đặt cọc hoặc thanh toán dịch vụ. Sau khi nhận được tiền, chúng lập tức ngắt liên lạc và chiếm đoạt số tiền đã nhận.

3. Giả danh nhân viên ngân hàng hoặc bộ phận chăm sóc khách hàng

Đây là thủ đoạn đặc biệt nguy hiểm vì kẻ gian thường tạo tài khoản mạng xã hội mạo danh tên gọi của các ngân hàng như "Nhân viên Vietcombank", "CSKH MBBank 24/7", sau đó tương tác dưới các bài viết chính thức hoặc gửi tin nhắn riêng để tiếp cận khách hàng. Tiếp theo, chúng yêu cầu người dùng cung cấp thông tin nhạy cảm như số tài khoản, mã OTP, ảnh căn cước công dân, thậm chí gọi video để thu thập giọng nói và khuôn mặt nhằm đánh cắp dữ liệu sinh trắc học. Có những trường hợp, đối tượng yêu cầu nạn nhân tải ứng dụng giả mạo ngân hàng qua đường link chứa mã độc. Khi người dùng nhập thông tin đăng nhập, tài khoản sẽ bị rút sạch tiền chỉ trong vài giờ.

4. Lừa đảo qua hình thức giao hàng giả

Một hình thức khác là giả danh nhân viên giao hàng, thông báo có đơn hàng cần giao hoặc đang bị giữ lại vì chưa thanh toán. Nạn nhân sẽ được yêu cầu chuyển khoản để hoàn tất giao dịch hoặc "hủy đơn hàng". Sau khi nhận được tiền, đối tượng cắt liên lạc và biến mất.

Khó khăn trong việc truy vết tội phạm mạng

Theo lực lượng chức năng, tội phạm trên không gian mạng hoạt động rất tinh vi và có tổ chức. Chúng sử dụng các công cụ công nghệ cao để ẩn danh, thường xuyên thay đổi tài khoản mạng xã hội, fanpage, số điện thoại và địa chỉ IP để né tránh sự truy tìm của cơ quan chức năng. Ngoài ra, các đối tượng này hoạt động không giới hạn bởi biên giới quốc gia, khiến quá trình điều tra và xử lý càng trở nên phức tạp và tốn thời gian.

Khuyến cáo từ cơ quan chức năng

Trước thực trạng lừa đảo gia tăng, Công an TP. Hà Nội khuyến cáo người dân cần nâng cao cảnh giác và tuyệt đối không thực hiện các yêu cầu sau:

• Không chuyển tiền cho bất kỳ cá nhân hay tổ chức nào qua điện thoại, tin nhắn, mạng xã hội nếu chưa xác minh rõ ràng.
  
• Không cung cấp thông tin cá nhân, số tài khoản ngân hàng, mã OTP, hình ảnh căn cước công dân cho người lạ.
  
• Không truy cập các đường link lạ, quét mã QR không rõ nguồn gốc hoặc cài đặt ứng dụng từ các trang web không chính thống.
  
• Không tin vào các cuộc gọi tự xưng là công an, kiểm sát, giáo viên, nhân viên ngân hàng yêu cầu xác minh danh tính qua mạng.
  
• Mọi giấy tờ liên quan đến điều tra, xác minh chỉ được gửi thông qua công văn chính thức hoặc làm việc trực tiếp tại trụ sở cơ quan chức năng.
  

Khi phát hiện các dấu hiệu nghi ngờ lừa đảo, người dân cần báo ngay cho cơ quan công an gần nhất để được hỗ trợ xử lý kịp thời.

Kết luận

Lừa đảo trên không gian mạng không còn là hiện tượng hiếm gặp mà đã trở thành một vấn nạn đáng báo động. Trong bối cảnh tội phạm công nghệ cao ngày càng hoạt động mạnh mẽ và tinh vi, việc trang bị kiến thức, nâng cao cảnh giác và chủ động bảo vệ thông tin cá nhân là yếu tố then chốt giúp người dân tránh khỏi các rủi ro tài chính. Mỗi cá nhân, mỗi gia đình cần đóng vai trò là "tuyến phòng thủ đầu tiên", góp phần ngăn chặn sự lây lan của các hình thức lừa đảo tinh vi trên môi trường số.